ΠΡΟ.ΣΥ.Δ.Ε.

ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΩΝ

ΑΡΩΓΟΣ ΤΕΛΙΚΑ Ή ΤΡΟΧΟΠΕΔΗ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ;

arxaia-ellhnikaΤο μάθημα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, ως αντικείμενο διδασκαλίας και μελέτης , έχει επιτύχει τη δικαίωση του μέσα στον χρόνο, αφού η αρχαία ελληνική γραμματεία αναγνωρίζεται από όλους τους πολιτισμένους λαούς ως μία από τις σπουδαιότερες παγκόσμιες λογοτεχνικές δημιουργίες, γιατί εμπεριέχει στοιχεία βαθύτατα ανθρώπινα, διαιώνια που αποτελούν κοινή ανθρώπινη παρακαταθήκη και περιουσία. Η γλώσσα αυτή ακονίστηκε πάνω σε δύσκολες έννοιες τις οποίες αγωνίστηκε να αποδώσει και οι οποίες στη συνέχεια απέκτησαν αξιοσημείωτη ερευνητική και εκπαιδευτική διάσταση .

Η γνώση της αρχαίας ελληνικής προσφέρει στους μαθητές πληρέστερη γλωσσική επίγνωση και βαθύτερη κατανόηση της δικής τους γλώσσας, της νέας ελληνικής, καθώς τους επιτρέπει να κατανοήσουν τη διαχρονική και νομοτελειακή εξέλιξη της. Αφενός τους επιτρέπει να αντιληφθούν ιστορικά –τη γένεση και την μεταβολή τους–τις γραμματικές και συντακτικές δομές της νέας ελληνικής (σε διαρκή σύγκριση με εκείνες της αρχαίας) και αφετέρου να παρακολουθήσουν την διεργασία μέσω της οποίας παράγονται νέες λέξεις ή αποδίδονται νέες σημασίες στις ήδη υπάρχουσες ,κλπ. Ο χρυσός κανόνας της μάθησης είναι η διαρκής παραβολή με κάτι ήδη γνωστό.

Ένας από τους λόγους που τα αρχαιοελληνικά κείμενα θαυμάστηκαν είναι γιατί αποτελούν εξαιρετικά πρότυπα ύφους .Η επαφή με αυτά (με δημιουργικό και όχι στείρο τρόπο, η “πάλη” με το κείμενο) μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές να διαμορφώσουν τον δικό τους γραπτό και προφορικό λόγο και να αναπτύξουν αρετές, όπως είναι η εκφραστική ακρίβεια, η συνοχή , η λιτότητα και η ευστοχία, η λογικά οργανωμένη δόμηση των προτάσεων, η δημιουργική σκέψη, η παρατηρητικότητα, η κριτική ικανότητα.

Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών βοηθάει τον μαθητή να συνειδητοποιήσει έμπρακτα τη διαχρονικότητα της ελληνικής γλώσσας , εμπλουτίζει το λεξιλόγιό του και στηρίζει ,μέσω της εξοικείωσης που σταδιακά επέρχεται , την προσπάθειά του να αφομοιώσει την ιστορική ορθογραφία της γλώσσας του. Με δεδομένο ότι η νεοελληνική γλώσσα αναγνωρίζεται ως αποτέλεσμα της σταδιακής εξέλιξης της αρχαίας ελληνικής ,  η όποια εξοικείωση με παλαιότερες μορφές της συμβάλλει στην βαθύτερη κατανόηση και κατάκτηση της σημερινής μορφής της. Ο μαθητής θα αγωνιστεί ούτως ή άλλως να κάνει κτήμα του την ορθογραφία και το λεξιλόγιο , επομένως στην προσπάθειά του αυτή,  η διδασκαλία της αρχαίας στέκεται αρωγός και όχι τροχοπέδη.

Άλλωστε , προς επίρρωση των παραπάνω , το μεγάλο στοίχημα στις μέρες μας είναι να καταφέρουν οι μαθητές και συνολικά η νέα γενιά να υπερκεράσει το τυποποιημένο λεξιλόγιο των “180-220 λέξεων”. Ο προβληματισμός των ημερών σχετικά με τη χρησιμότητα των αρχαίων ελληνικών , έγκειται στο γεγονός ότι δεν χρησιμοποιούνται σε συνομιλίες ιδιωτικές και δημόσιες , στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στην καθομιλούμενη διάλεκτο – αργκό. Ωστόσο, χρησιμοποιείται ο όρος “κοινοποίηση” στο γνωστό σε όλους μας “facebook” ,ο οποίος ετυμολογικά αναλύεται στο “κοινός+ποιώ” (τον λεκτικό “πρόγονο” του νεοελληνικού “κάνω”). Σε κάθε περίπτωση, η διάθεση να κατανοήσεις κάτι δικό σου –η οποία μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από το μάθημα–, η διεύρυνση του πνευματικού και ειδικότερα γλωσσικού/εννοιολογικού ορίζοντα, είναι το σκαλοπάτι που θα σε οδηγήσει αβίαστα να κατανοήσεις ακόμα και αυτό που θεωρείται ανοικείο και απολύτως διαφορετικό.

Η Ελληνική είναι μία γλώσσα η οποία ομιλείται και γράφεται διαρκώς επί 3.000 τουλάχιστον χρόνια. Μπορεί κάποιος να διαφωνήσει και να ισχυριστεί ότι τα αρχαία και τα νέα ελληνικά είναι δύο διαφορετικές γλώσσες και ότι τα πρώτα είναι μία νεκρή γλώσσα. Η άποψη αυτή στηρίζεται στη θέση ότι ως γλώσσα δεν έχει φυσικούς ομιλητές .Θα πρέπει να ειπωθεί , όμως, ότι παρόλο που έχουν περάσει χιλιάδες χρόνια, σε λεξιλογικό επίπεδο -παρά την εισβολή κατά καιρούς ξενικών όρων- το λεξιλόγιο της αρχαίας γλώσσας επιβιώνει στη νέα, είτε αυτούσιο είτε στις ρίζες των λέξεων, τα παράγωγα και τα σύνθετα. Μπορεί να λέμε νερό και όχι ύδωρ, αλλά λέμε υδροφόρα, υδραγωγείο, αφυδάτωση. Μπορεί να μην χρησιμοποιούμε το ρήμα δέρκομαι (=βλέπω), αλλά χρησιμοποιούμε την λέξη οξυδερκής. Μπορεί να μην χρησιμοποιούμε την λέξη αυδή (=φωνή),  ωστόσο λέμε ( και μάλιστα πολύ συχνά τελευταία) έμεινα άναυδος . Τα παραδείγματα είναι αμέτρητα…

Μία επίσης συνηθισμένη ένσταση είναι ότι η πνευματική καλλιέργεια των νεοελλήνων θα μπορούσε να πραγματωθεί μέσα από την νεοελλληνική λογοτεχνία αντί της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Η ένσταση αυτή ωστόσο είναι ατυχής, καθώς η νεοελληνική λογοτεχνία παρά την μεγάλη της πρόοδο, δεν διαθέτει ακόμη την πληρότητα και την αρτιότητα της αρχαιοελληνικής. Επιπρόσθετα, η σχετική δυσκολία των αρχαίων κειμένων δεν λειτουργεί απαραίτητα αρνητικά στην πνευματική καλλιέργεια των μαθητών, επειδή “μαθηματικοποιεί” τα κείμενα  και προκύπτουν οι γνωστές ωφέλειες από την προσπάθεια διείσδυσης σε αυτά (λόγω της πειθαρχημένης γραμματικής και συντακτικής δομής τους επιτυγχάνεται η νοητική πειθάρχηση των μαθητών, η ανάπτυξη ισχυρής κριτικής σκέψης), ενώ η πλήρης απλοποίηση καθιστά τα κείμενα σχετικά άχρωμα, μία ξερή και άγονη γνώση. Η τριβή με τα αρχαία κείμενα επιδρά στη διαμόρφωση του πνευματικού κόσμου των μαθητών, γιατί οι γλωσσικές γνώσεις είναι η προϋπόθεση για την απόκτηση κάθε άλλου είδους γνώσης. Και αυτή η ουσιαστική κατάκτηση της γλώσσας δεν επιτυγχάνεται , δίχως τη γνώση της δομής και του λειτουργικού της συστήματος. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που καθίσταται αδύνατη η κατάκτηση σε βάθος της σημερινής μητρικής μας γλώσσας, χωρίς γνώση της αρχαιοελληνικής μορφής της, η οποία αναμφίβολα είναι η μήτρα της αδιάσπαστης και ενιαίας ελληνικής.

Το μεταφρασμένο κείμενο είναι δημιούργημα άλλου συγγραφέα, μιας άλλης εποχής, δεν είναι αυθεντικό, επομένως δεν μπορεί να διεκδικήσει την αυτονομία του στο κομμάτι της διδασκαλίας. Είναι αναγκαίο να υπάρχει πάντα σε συνδυασμό με το πρωτότυπο κείμενο.  Ακόμη και οι πιστότερες μεταφράσεις δεν είναι ικανές να αποδώσουν τις λεπτές νοηματικές αποχρώσεις ,το βιωματικό χαρακτήρα και το προσωπικό ύφος του εκάστοτε δημιουργού . Άλλωστε οι αρχαίοι δεν έγραψαν για εμάς, απέδωσαν τον δικό τους κόσμο, το δικό τους πολιτικό-κοινωνικό-θρησκευτικό και γενικά πνευματικό πλαίσιο, τα έργα των οποίων έχουν κερδίσει αποδεδειγμένα και με όλες τις δάφνες , τον παγκόσμιο επιστημονικό και πολιτισμικό θαυμασμό.

 Όσο για κάποιες “έσω-επιστημονικές” μειοψηφίες , είναι βέλτιστο για αυτές να ασχολούνται με την μη χρησιμότητά των ιδίων, διότι τη χρησιμότητα-αναγκαιότητα της μελέτης των αρχαίων ελληνικών την καταδεικνύει ο Χρόνος, την επισφραγίζει η Επιστήμη, την προσυπογράφει ο Πολιτισμός και οι Άνθρωποι του Πνεύματος και σε καμία των περιπτώσεων δεν κλονίζεται από προσωπικές γνώμες, κρίσεις και πολιτικές θέσεις…

Ναστάζια Παναγοπούλου

Δικαστική Επιμελήτρια

Κατηγορία: Ειδήσεις - Νέα
  • Μαρία Μπρουζούκη :

    Ναστάζια, θερμά συγχαρητήρια για το άρθρο σου, θα πρέπει να ξεδιπλώσεις τις σκέψεις και τις ιδέες σου και σε άλλα επίπεδα γιατί η κατάρτιση, το ήθος και η μόρφωσή σου είναι χρήσιμα σε όλους μας. Περιμένουμε τη συνέχεια….

Η διεύθυνση του email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*

Optionally add an image (JPEG only)